CY₁, CÜN, C’

CY₁, CÜN, C’ praep. (dat.)

1. do (kogoś): Mȧj mȧkja, ku cy mjyr / Yh wył kuza myt djyr / Wjyr wan yns śejn pösa / Dy müter wyt ny wysa. ‘Moja dziewczyno, chodź do mnie / Chcę rozmawiać z tobą / Będziemy się ładnie całować / Mama nie będzie wiedzieć.’ (piosenka Mȧj mȧkja); Har gejt dy gancy cȧjt cünum, ej dos zȧj frȧjerka? ‘Cały czas chodzi do niej, czy to jego dziewczyna?’; S’hiöet tüt mer ȧzu okriöepnje wej, yhy mü gejn cym dökter. ‘Głowa tak strasznie mnie boli, muszę iść do lekarza.’

2. do (punkt końca ruchu lub jakiejś czynności) Zy derfüta’ȧ cym end fum diöf. ‘Dowieźli/dowiozły go do końca wsi.’; Łoüfwer cy dar ȧh! ‘Biegnijmy do tego dęba!’; Wen’ȧ derging śun myt dar füśnan zu wȧjt, müst’ȧ zy cym end fjyn. ‘Skoro zaszedł już tak daleko z tymi badaniami, musiał je doprowadzić do końca.’

3. do (jakiejś aktywności): Diöt wün kȧ hend cyr at. ‘Tam nie było rąk do pracy.’; Yhy bej cym baka byrȧt. ‘Jestem gotów do pieczenia’; Har wiöe fłymiś cym asa, oder ata wułd’ȧ ny. ‘Był chętny do jedzenia, ale pracować mu się nie chciało.’; Yhy gej cym byryhta. ‘Idę do komunii.’

4. do (używany, gdy miejsce nie pełni swojej zwykłej funkcji względem mówiącego): Hoüt gej’h cyr śül, bo der direktor wył myt mjyr fu mem zun kuza. ‘Idę dziś do szkoły, bo dyrektor chce ze mną porozmawiać o moim synu.’; Gejsty myt mjyr cyr kjyh? Hoüt mahwer diöt fotogrȧfyja yn wymysiöeryśa kłȧdyn. ‘Idziesz ze mną do kościoła? Dziś robimy tam zdjęcia w strojach wilamowskich.’

5. po (liczba, ilość): Di gułdfyś ferkiöefwer cy dresik złoty fjyr ȧn oba cy funfcik fjyr ȧ piöer. ‘Te złote rybki sprzedajemy po 30 złotych za jedną lub po 50 złotych za parę.’; Y idy fłoś gus’ȧ cy ȧm liter myłih. ‘Do każdej butelki wlał po litrze mleka.’; Ym barak wiöe’s ny gynüg płoc, ȧzu müsta zy śłöfa yn beta cy cwej. ‘W baraku brakowało miejsca, więc musieli spać w łóżkach po dwóch.’

6. u (kogoś): Mama, kon s’Nüśü hoüt cy yns śłöfa? ‘Mamo, czy Ania może dziś spać u nas?’; Der dźjada ej cym nökwer, har kymt cyryk s’öwyts. ‘Dziadek jest u sąsiada, wróci wieczorem.’; Wjyr wün cym Linküś ufer friöed. ‘Byliśmy u Linkusia na weselu.’ – często używane z przydomkami: Cy yns hisa zy «cym Pejter». ‘Do nas się mówiło «do Pejtra»’.

7. wyraża proporcję, stosunek jednej wartości do drugiej: Der coł fun drowa wiöe cwe cy drȧj. ‘Stosunek liczby żołnierzy wynosił dwa do trzech.’

8. do (kogoś należeć, pasować): Dos rykla past cy nist ny! ‘Ta sukienka do niczego nie pasuje!’; Dar ibercijer gyhüt cym jyśta bjygjamȧster fu Wymysoü. ‘Ten ibercijer należał do pierwszego burmistrza Wilamowic.’

9. do (czegoś, w dodatku): Yhy mü nö piöer noma cy dam rȧjster cüśrȧjwa. ‘Muszę jeszcze dopisać kilka imion do tej listy.’

Forma CY jest nieakcentowana, formy CÜN używa się, gdy pada na nią akcent: Ny gej cünum, gej łiwer cy mjyr. ‘Nie idź do niego, idź lepiej do mnie.’

Gdy przyimek CY₁ występuje przed wyrazami oüh (→ JYR) yns (→ WJYR) oraz → ASA₁, czasem ulega redukcji, tracąc wygłosowe -y: c’oüh ‘u was, do was’, c’yns (z oboczną formą c’ync) ‘u nas, do nas’, c’asa ‘do jedzenia’ – możliwe są jednak również formy pełne: cy oüh, cy yns, cy asa.

Znaczenie 4. różni się od znaczenia 2. przyimka → Y w ten sposób, że przyimka CY₁ używamy, jeśli chcemy podkreślić, że idziemy do jakiejś instytucji, zakładu lub miejsca nie po to, po co się tam zazwyczaj uczęszcza: Yhy gej y dy śül. ‘Idę do szkoły / chodzę do szkoły (jako uczeń).’ – ale: Yhy gej cyr śül. ‘Idę do szkoły (np. jako wezwany do dyrektora rodzic)’; Yhy gej y dy kjyh. ‘Idę do kościoła (np. na nabożeństwo).’ – ale: Yhy gej cyr kjyh. ‘Idę do kościoła (w celu innym niż nabożeństwo).’