Słownik

FABRYK s. f. (pl. FABRYKJA, dim. FABRYKŁA)

fabryka: Y Wymysoü fungowȧt ȧ wawerfabryk. ‘W Wilamowicach działała fabryka tkacka.’; Der Küćłik-Jȧśki höt y Graz ȧ klin fabrykła ogyśtyft. ‘Johann Merta założył w Grazu małą fabryczkę’.

FȦH / FAH s. n. (pl. FȦHJYN)

1. fach: Dy handwerkyn fu Wymysoü, zyty wi tepyn, wawyn ȧn śmyd, łjyta jyśter jyr fȧh y Win. ‘Rzemieślnicy z Wilamowic, tacy tak garncarze, tkacze i kowale, uczyli się dawniej swojego fachu w Wiedniu.’

2. kierunek studiów: Yn jün cwetoüzyt ȧs – cwetoüzyt zymfca go’s ufum Pedagogyśa Uniwersytet y Krök ȧ fah «rüsyśy filologyj myter rüsinyś-łemkyśa śpröh». ‘W latach 2001–2017 na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie był kierunek studiów «filologia rosyjska z językiem rusińsko-łemkowskim».’

FIÖERW s. f. (pl. FIÖERWA, dim. FIÖERWŁA)

1. farba: S’Piöelihła möłt radła myt ruter fiöerw. ‘Pawełek maluje kółka czerwoną farbą.’

2. barwa, kolor: Yhy wył, do dy wend y ynzer śłöfśtuw zȧjn wȧjs, ȧ har ziöet, do’ȧ höt di fiöerw ny gan. ‘Chcę, żeby ściany w naszej sypialni były białe, a on mówi, że nie lubi tego koloru.’

Por. też: fiöerwik ‘barwny, kolorowy’: Dy wymysiöejer kłȧdyn zȧjn fiöerwik ȧn ferśidnik. ‘Stroje wilamowskie są kolorowe i różnorodne.’; fejłfiöerwik ‘wielobarwny’.

ŚJYCTÜH s. n. (pl. ŚJYCTIHJYN, dim. ŚJYCTIHŁA)

fartuch: Der föna fu ȧm wymysiöejer rök ej inda fu ȧr śłȧhter wiöer gymaht, bo’ȧ ej zuwizu mytum śjyctüh cügydakt. ‘Przód wilamowskiej spódnicy jest zawsze biedniejszy, dlatego że i tak przykrywa się go fartuchem.’

Por. też: dy śjyc ‘ts.’

TJYKIŚŚJYCTÜH s. n. (pl. TJYKIŚŚJYCTIHJYN, dim. TJYKIŚŚJYCŁA)

fartuch turecki (element stroju wilamowskiego): Tjykjyśy śjyctihjyn trjet zih uf dy hȧltag. ‘Tureckie fartuchy nosi się na święta.’

FOŁYŚ / FOŁIŚ adj., adv.

fałszywy, nieprawdziwy, niesłuszny: Underśtrȧjh dy zec, wo zy zȧjn fołiś. ‘Podkreśl zdania, które są nieprawdziwe.’ – gdy mowa o ludziach, używa się przymiotnika → WEŁYŚ.

Por. też: fołiś zyngja ‘fałszować (w śpiewie)’.

WEŁYŚ / WEŁIŚ adj., adv.

fałszywy, podstępny: Dy wełyśa łoüt ziöen ny dos, wo zy hon ym hiöet, ok dos, wo’ȧ hyłft, imanda oüscynöca. ‘Fałszywi ludzie nie mówią tego, co mają w głowie, tylko to, co im pomaga, żeby kogoś wykorzystać.’ – gdy mowa nie o ludziach, używa się przymiotnika → FOŁYŚ

Por. też: der wełyśy menć ‘fałszywy / podstępny człowiek, fałszywiec’

MAJARÜS s. m. (pl. MAJARÜSA)

festyn w lesie Bibowiec: Ym zumer mahta zy müzik ym Bibiöewjec ȧn dos his majarüs. ‘Latem robiono tańce w Bibowcu i to się nazywało «majarüs».’

FȦJG s. f. (pl. FȦJGJA, dim. FȦJGŁA)

figa: Śtot byśtenik ćekülod cy asa, ejs łiwer fȧjgja: zy zȧjn oü zis, oder gyzynder. ‘Zamiast ciągle jeść czekoladę, jedz lepiej figi: one też są słodkie, ale zdrowsze.’

Por. też: der fȧjgjaśtroüh ‘figowiec pospolity, krzew figowca’, der fiküs ‘ozdobne gatunki figowca’, der benjaminek ‘ficus benjamina’.

FILAR s. m., n. (pl. FILAN)

1. filar (element konstrukcyjny): Dy bryk śtejt uf cwej filan. ‘Most stoi na dwóch filarach.’; Dy figür fum Zȧj Jüzep ym kjyhagiöeta y Wymysoü zyct ufum rȧjhja, neobȧrokyśa filar. ‘Figura Świętego Józefa na trawniku przy kościele w Wilamowicach umiejscowiona jest na bogato zdobionym, neobarokowym filarze.’

2. filar (podpora, ostoja): Dy ungyhüta gyryhta, der parlament ȧn dy regjyran dos zȧjn drȧj filan fu ȧm demokratyśa łand. ‘Niezależne sądy, parlament i rząd to trzy filary demokratycznego państwa.’

FILM s. m. (pl. FILMA, dim. FILMŁA)

film: Gestyn ho’h gyzan ȧ dyłsta film y mem ława! Dy wyst ny głiöen, ym wos’s ȧjnum ging... ‘Wczoraj obejrzałem najgłupszy film w życiu! Nie uwierzysz, o co w nim chodziło...’

FJOLET adj.

fioletowy: Zejh jok, wi śejn fjolet zȧjn dy fłoüma! ‘Popatrz tylko, jak pięknie fioletowe są śliwki!’

FJOŁKI s. m. (pl. FJOŁKJA, dim. FJOŁKJEŁA)

fiołek: Ferśidnikjy fjołkjagatunga błin yr ferśidnikja cȧjt uf. ‘Różne gatunki fiołków kwitną w różnym czasie.’

FJYRMA s. f. (pl. FJYRMA, dim. FJYRMŁA)

firma: Ym ofang wiöe zȧj fjyrma klinüćik, oder nö dan oła jün ej zy uf ȧny fun grysta yr śtot ufgywahsa. ‘Z początku jego firma była malutka, ale po tych wszystkich latach wyrosła na jedną z największych w mieście.’

FORTEPJANO s. n. (pl. FORTEPJANA)

fortepian: Yhy ho mih yr müzikśül gyłjyt fortepjano cy śpejła. ‘Uczyłem się gry na fortepianie w szkole muzycznej.’

FRYZJER s. m. (pl. FRYZJYN)

fryzjer: Piöel, no gejźe śun cym fryzjer, bo dy höst zyty kłakja ufum hiöet, do’s ej ny cym głiöen! ‘Paweł, no idźże już do fryzjera, bo masz takie kłaki na głowie, że nie do wiary!’

Por. też: dy fryzjeryn ‘fryzjerka’.